بحران اکسیژن پزشکی به یکی از جدی ترین چالش های نظام سلامت جهانی تبدیل شده است. هر سال حدود ۳۷۴ میلیون کودک و بزرگسال برای زنده ماندن به اکسیژن پزشکی وابسته هستند؛ اما همچنان میلیون ها نفر در سراسر جهان از دسترسی به این درمان حیاتی محروم می مانند. این نیاز رو به افزایش، با چالش هایی مانند تولید محدود، نبود زیرساخت های نگهداری و توزیع، کمبود تجهیزات و مهندسان پزشکی روبرو است. کمبود اکسیژن پزشکی در دوران همه گیری کووید ۱۹ بیشتر نمایان شد و جان بیماران بسیاری را گرفت. در این مطلب به بررسی دلایل شکل گیری این بحران، پیامدهای آن و راهکارهای ارائه شده توسط پژوهشگران برای مدیریت و حل بحران جهانی اکسیژن پزشکی پرداخته می شود. در ادامه به تفصیل توضیح خواهیم داد که چگونه مشکلات زیرساختی، کمبود تجهیزات و ضعف در سیاست گذاری های بهداشتی، بحران دسترسی به اکسیژن پزشکی را تشدید کرده است.
علل و پیامدهای بحران اکسیژن پزشکی در کشورهای کم درآمد
گزارش ها نشان می دهد بحران اکسیژن پزشکی نتیجه مجموعه ای از عوامل پیچیده است؛ از جمله زیرساخت های ناکافی تولید و توزیع، کمبود دستگاه های پالس اکسیمتر و مهندسان پزشکی، ضعف در آموزش عمومی و مشکلات اقتصادی. در کشورهای کم درآمد و با درآمد متوسط، کمتر از یک سوم جمعیت به اکسیژن پزشکی کافی دسترسی دارند. این مسئله به ویژه برای بیماران دچار بیماری های حاد تنفسی، نارسایی های مزمن، بیماران تحت بیهوشی و مادران باردار، به یک بحران حیاتی تبدیل شده است.
تجربه بحران کرونا نشان داد کمبود اکسیژن پزشکی می تواند موجب مرگ های قابل پیشگیری شود. پزشکان در کشورهای آفریقایی و آسیایی گزارش داده اند که در دوران اوج بحران، مجبور بودند بین بیماران انتخاب کنند که چه کسی زنده بماند، زیرا منابع اکسیژن کافی در دسترس نبود. با وجود گذشت بیش از ۱۵۰ سال از استفاده از اکسیژن درمانی در پزشکی، همچنان میلیون ها نفر از این حق اولیه محروم هستند.
کمبود اکسیژن پزشکی در بسیاری از بیمارستان ها، حتی در مراکز تخصصی و بیمارستان های عمومی، به معضلی جدی تبدیل شده است. در بسیاری از کشورها، فقط ۵۴ درصد از بیمارستان های عمومی و ۸۳ درصد از مراکز تخصصی به دستگاه های پالساکسیمتر مجهز هستند. با این وجود، این دستگاه ها اغلب دچار خرابی شده یا برای افراد با رنگ پوست تیره از دقت کافی برخوردار نیستند. این کمبودها در کنار نبود مهندسان پزشکی، وضعیت بحران را تشدید می کند و بیمارستان ها به قبرستانی برای تجهیزات پزشکی خراب تبدیل می شوند.
بسیاری از بیماران به دلیل ناآگاهی از استفاده صحیح از ماسک اکسیژن یا تحمل نکردن آن، با دشواری های زیادی مواجه هستند. کارشناسان تأکید می کنند که نیاز به آموزش صحیح بیماران و خانواده های آنان در استفاده از اکسیژن پزشکی، امری ضروری است. بخشی از بحران کمبود اکسیژن پزشکی به دلیل نبود برنامه ریزی پایدار در تولید و نگهداری اکسیژن، نبود سیستم توزیع عادلانه و محدودیت منابع مالی است.
راهکارهایی برای رفع بحران اکسیژن پزشکی در آینده
برای مقابله با بحران اکسیژن پزشکی، پژوهشگران و کمیسیون های تخصصی مجموعه ای از راهکارهای قابل اجرا حتی در کشورهای فقیر را پیشنهاد داده اند. این اقدامات شامل افزایش تولید اکسیژن، بهبود زیرساخت های ذخیره سازی و توزیع، آموزش عمومی درباره استفاده ایمن و مؤثر از اکسیژن، تجهیز مراکز درمانی به دستگاه های پالساکسیمتر با کیفیت و هزینه کمتر و استخدام و آموزش مهندسان پزشکی است.
از طرفی، اقدامات پیشگیرانه مانند واکسیناسیون، کاهش آلودگی هوا، کاهش مصرف سیگار، تغذیه سالم و مبارزه با تغییرات اقلیمی، می تواند در کاهش نیاز به اکسیژن در بلندمدت مؤثر باشد. تجربه بیماران از کشورهای مختلف مانند پاکستان و فیلیپین نشان می دهد که دسترسی سریع به اکسیژن پزشکی می تواند جان بیماران را نجات دهد و امید به زندگی را افزایش دهد. بحران جهانی اکسیژن پزشکی، نیازمند توجه فوری دولت ها، شرکت های تولیدکننده، متخصصان حوزه سلامت و جامعه است تا با اقدام هماهنگ، از مرگ بیماران قابل پیشگیری جلوگیری شود و دسترسی به این درمان حیاتی برای همگان فراهم گردد.
